Blog uit het boek Familieopstellingen door Maries Ligtvoet
Een organisatieopstelling is een opstelling waarbij gekeken wordt naar een organisatie of een deel ervan waar de energie niet goed stroomt. Dat kan zich op allerlei manieren laten zien. Bijvoorbeeld in een gebrek aan loyaliteit, onvoldoende onderling vertrouwen, weinig commitment met de visie en kernwaarden van de organisatie of een moeizame samenwerking.
Ook vragen rondom omzet, nieuwe opdrachten, leiderschap, teams, projecten of de positie van medewerkers kunnen met een organisatieopstelling onderzocht worden.
Er kan gekeken worden naar het bedrijf als geheel, een team binnen het bedrijf, een product, de samenwerking tussen mensen, de doelgroep of verschillende projecten. Alles valt op te stellen, als er maar een duidelijke vraag of een duidelijk probleem speelt.
Hoe concreter de vraag, hoe helderder het antwoord.
Wat is een organisatieopstelling?
Een organisatieopstelling maakt zichtbaar wat binnen een organisatie niet direct met het verstand te verklaren is. Soms lijkt er op papier niets aan de hand en toch stokt de samenwerking, blijven opdrachten uit of ontstaan steeds opnieuw dezelfde problemen.
Door onderdelen van de organisatie op te stellen, kan zichtbaar worden welke onderliggende dynamiek meespeelt. Binnen systemisch werken kijk je juist naar deze onderliggende patronen en naar de samenhang binnen het grotere geheel.
Denk bijvoorbeeld aan vragen als:
- Waarom komt een team niet goed tot samenwerking?
- Waarom blijven nieuwe opdrachten uit?
- Waarom ontbreekt betrokkenheid bij de organisatie?
- Waarom ontstaat steeds opnieuw spanning tussen medewerkers?
- Waarom groeit een bedrijf niet verder?
- Welke blokkade houdt een ondernemer of organisatie tegen?
Een organisatieopstelling kan daarmee een verrassend ander perspectief geven op een vraagstuk waar met alleen analyseren geen oplossing voor gevonden wordt.
Voorbeeld 1: nieuwe opdrachten blijven uit
Een adviesbureau bestaat al 25 jaar uit twee eigenaren: Peter en Bas. Peter vraagt de opstelling aan omdat hij niet gelukkig meer is met de situatie binnen het bedrijf en zich afvraagt hoe het verder moet en wat daarvoor nodig is.
We vragen hem op te stellen: zichzelf, zijn compagnon Bas en het bedrijf.
De representant van Bas loopt direct de cirkel uit naar de muur van de ruimte. Hij loopt letterlijk weg van het bedrijf. Dat nemen we letterlijk waar.
Hij heeft een starende blik naar beneden, wat aangeeft dat hij met iets anders bezig is dan het bedrijf. Er is geen communicatie zichtbaar tussen de twee compagnons.
We vragen de representant van Peter om Bas erbij te gaan halen en één en ander aan te gaan kijken. Bas geeft aan dat hij niet meer geïnteresseerd is in het bedrijf. Hij is met andere zaken bezig. We weten niet met wat, maar duidelijk is dat er persoonlijke blokkades spelen.
Hij wil helemaal niets.
Wat deze organisatieopstelling zichtbaar maakte
Na de opstelling gaan Peter en Bas met één van ons in gesprek. Voor Bas blijkt echter geen enkele beweging mogelijk. Hij wil niets aangaan of aankijken.
Hoe hard de conclusie ook luidt: een scheiding van wegen is de enige optie.
Na 25 jaar wordt het bedrijf opgeheven. Maar voor Peter ontstaat daardoor weer ruimte.
Hij bouwt binnen een jaar een succesvol, prachtig nieuw bedrijf op met een nieuwe partner.
Dit voorbeeld laat zien dat een organisatieopstelling soms zichtbaar maakt dat vasthouden niet langer de oplossing is. Soms ontstaat beweging pas wanneer er afscheid genomen wordt van een samenwerking die feitelijk al tot stilstand is gekomen.
Voorbeeld 2: inkomsten zijn beduidend lager dan jaren ervoor
Erik heeft een eenmanszaak en vraagt zich af waarom de opbrengsten de laatste jaren beduidend lager zijn dan acht jaar geleden.
We vragen hem om de volgende zaken op te stellen:
- zichzelf
- zijn bedrijf
- oude projecten
- nieuwe projecten
- een huidig project
- geld
We zien weinig beweging aan het begin van de opstelling. Iedereen staat wat nietszeggend naar elkaar te kijken.
De enige zichtbare beweging is dat geld zich begeeft richting oude projecten. De oude projecten waar geld mee werd verdiend. Verder gebeurt er nagenoeg niets.
Tot het moment waarop ik vraag wat er acht jaar geleden gebeurd is in het leven van Erik.
Een persoonlijke blokkade beïnvloedt het bedrijf
Erik schrikt van deze vraag en vertelt met veel moeite dat hij toen gescheiden is van zijn vrouw, waar hij nog steeds veel alimentatie aan moet betalen. Hij voelt hierbij veel wrok en is boos op deze situatie.
Ik vraag hoe zijn ex vrouw heet.
Erik begint nu te snikken en het wordt duidelijk hoe hoog zijn verdriet, maar vooral zijn wrok zit. Hij kan haar naam nauwelijks uitspreken.
Het wordt duidelijk dat dit alles in de weg staat. Een persoonlijke blokkade van Erik die er als eigenaar van het bedrijf mede voor zorgt dat de geldstroom niet meer is wat het vroeger was.
Dan vraag ik hem zijn hart op te stellen.
Op dat moment komt er beweging in de opstelling.
Ik vraag hem zijn ex vrouw aan te kijken en alles te voelen wat hij voelt: boosheid, wrok en vooral het verdriet wat daaronder zit.
Als dit gebeurd is, komen de verschillende projecten in beweging. Gezichtsuitdrukkingen veranderen van star naar blij.
Wat duidelijk wordt, is dat op het moment dat Eriks hart weer geopend wordt, het ook weer kan gaan stromen binnen zijn bedrijf.
Het geld loopt naar het huidige project en kijkt ook de nieuwe projecten blij aan.
De eigenaar en het bedrijf zijn nauw met elkaar verbonden
Wat in deze organisatieopstelling zichtbaar wordt, is hoe sterk een eigenaar en zijn bedrijf met elkaar verbonden kunnen zijn.
Wanneer een ondernemer zelf vastzit in oude emoties, overtuigingen of persoonlijke blokkades, kan dat invloed hebben op de keuzes die hij maakt, de energie waarmee hij werkt en de manier waarop hij leiding geeft.
Als het goed gaat met de eigenaar en verborgen blokkades meer bewust worden, kan er ook binnen het bedrijf weer beweging ontstaan.
Voorbeeld 3: dreiging van een faillissement
Kees en Bart hebben een dienstverlenend bureau en kloppen aan met de vraag waarom er al maandenlang geen nieuwe opdrachten binnenkomen.
We stellen het bedrijf op, de opdrachtgevers en beide partners.
Wat zichtbaar wordt, is dat Kees en Bart op zodanige wijze voor hun bedrijf staan dat het bijna niet te zien is.
Als de aanwezigen, die het bedrijf niet kennen, vragen naar de naam van het bedrijf, gebeurt er iets grappigs.
“KOEKOEK?”, vraagt één van hen.
Het bedrijf heet bureau KOEK.
Er wordt hartelijk gelachen en er ontstaat direct een ontspannen sfeer.
Te veel focus kan een organisatie juist vastzetten
En ontspanning is precies wat deze partners nodig hebben.
Ze zijn zo akelig serieus met hun bedrijf bezig dat ze in de kramp zitten en daarmee hun bedrijf vastzetten. Kees en Bart zijn alleen maar met hun bedrijf bezig en doen niets anders dan dat.
Verder blijkt ook nog dat hun bedrijf op internet niet goed genoeg zichtbaar is.
Het advies voor hen luidt:
Laat los en ga eens een tijdje iets anders doen dan alleen maar met het bedrijf bezig te zijn.
De opstelling leidt bij beide partners tot diepe inzichten die ze de volgende dag direct gaan toepassen.
Een dag na de opstelling melden zich, na maanden, twee nieuwe opdrachtgevers.
Wat kan een organisatieopstelling zichtbaar maken?
Deze voorbeelden laten zien dat een organisatieopstelling verschillende lagen binnen een organisatie kan blootleggen.
Soms gaat het over samenwerking. Soms over leiderschap. Soms over een persoonlijke blokkade van een eigenaar. En soms over een organisatie die zo vastgezet wordt door controle en spanning dat er nauwelijks nog ruimte is voor nieuwe beweging.
Een organisatieopstelling kan onder andere inzicht geven in:
- de verhouding tussen eigenaren of leidinggevenden
- de positie van medewerkers binnen een team
- verborgen loyaliteiten binnen een organisatie
- problemen rondom samenwerking
- stagnatie in groei of omzet
- de relatie met klanten en opdrachtgevers
- de positie van producten of projecten
- persoonlijke blokkades die doorwerken in het bedrijf
Systemisch kijken naar organisaties
Een organisatie bestaat niet alleen uit functies, processen, doelen en cijfers. Een organisatie bestaat vooral uit mensen die met elkaar verbonden zijn.
Wanneer ergens binnen dat systeem iets uit balans raakt, kan dat op een andere plek zichtbaar worden.
Daarom kan het waardevol zijn om niet alleen te vragen:
“Hoe lossen we dit probleem op?”
Maar ook:
“Wat probeert dit probleem ons zichtbaar te maken?”
Dat is de kracht van systemisch kijken.
Je kijkt niet alleen naar het zichtbare probleem, maar naar de samenhang tussen mensen, gebeurtenissen, rollen en patronen binnen het geheel. Wie merkt dat bepaalde patronen steeds opnieuw terugkomen, kan ook verder lezen over patronen doorbreken en persoonlijke groei.
Wanneer kan een organisatieopstelling helpen?
Een organisatieopstelling kan interessant zijn wanneer je merkt dat je met logisch nadenken, gesprekken en bestaande oplossingen steeds op hetzelfde punt uitkomt.
Bijvoorbeeld wanneer:
- een team ondanks inspanningen niet goed samenwerkt
- er terugkerende conflicten ontstaan
- een bedrijf moeilijk groeit
- medewerkers onvoldoende betrokken zijn
- een organisatie geen duidelijke richting ervaart
- een ondernemer zelf het gevoel heeft vast te zitten
- nieuwe opdrachten of klanten uitblijven
De opstelling geeft geen magisch antwoord op iedere organisatievraag. Wel kan zij zichtbaar maken wat eerder buiten beeld bleef en daarmee een nieuwe beweging mogelijk maken.
Wil je ontdekken wat er binnen jouw organisatie speelt?
Mocht je geïnteresseerd zijn geraakt in organisatieopstellingen en systemisch werken, of wil je een vrijblijvend kennismakingsgesprek, neem dan contact op met Ynnergy.
Wil je daarnaast onderzoeken welke persoonlijke patronen en overtuigingen jou mogelijk tegenhouden? Lees meer over de training Bevrijd Jezelf.
Een fijne dag!
